OCHRONA ZIMOWISK NIETOPERZY

Hibernacja nietoperzy

Dla nietoperzy zima stanowi duże wyzwanie. Brak pokarmu i niskie temperatury uniemożliwiają tym ssakom aktywność, dlatego też zapadają w letarg zimowy, który pozwala im przetrwać tę niekorzystną porę roku. Jesienią muszą zgromadzić odpowiednią ilość zapasów, aby przetrwać zimę bez jedzenia. Zapasy te gromadzą w postaci tkanki tłuszczowej. Szacuje się, że zużywanie materiałów zapasowych powoduje spadek masy ciała nietoperza nawet do 40%! Nietoperze do hibernacji potrzebują wilgotnego i cichego miejsca o temperaturze 0-8°C.

Nietoperze minimalizują poziom metabolizmu podczas letargu obniżając temperaturę swojego ciała niemal do temperatury otoczenia, zatem miejsce hibernacji nie może przemarzać ani być zbyt ciepłe. Co więcej, temperatura powinna być względnie stała. Dobre zimowisko charakteryzuje się także odpowiednią wilgotnością. Nietoperze podczas letargu tracą wodę, zatem wysoka wilgotność otoczenia wpływa na zmniejszenie strat. Często zdarza się, że nietoperze budzą się podczas zimy i wtedy uzupełniają braki wody zlizując krople osiadłe na ich futerku. W miejscu hibernacji musi panować cisza. Zbyt duża liczba przebudzeń może doprowadzić do śmierci głodowej, bowiem każde przebudzenie to dla nietoperzy ogromne straty energetyczne. Bardzo ważnym elementem zimowiska jest też obecność szczelin, gdzie te ssaki mogą się ukryć

Zimowiska na Ziemi Działdowskiej

Na terenie powiatu działdowskiego nietoperze do hibernacji wykorzystują kilka typów zimowisk. Bardzo chętnie zajmują piwnice domów, o ile są wystarczająco wilgotne i ciepłe. Co roku kilkadziesiąt nietoperzy zajmuje podziemia zamku krzyżackiego w Działdowie. Znane są także studnie, w których nietoperze znajdują odpowiednie warunki do przetrwania zimy. W miejscowości Zielona w powiecie żuromińskim znajduję się studnia z rekordową na skalę Polski liczbą zimujących nietoperzy! Chętnie zajmowane są studnie zbudowane z cegieł i kamieni. Jednak najczęściej, ze względu na powszechne występowanie, nietoperze zajmują ziemianki (kamienne piwnice przysypane warstwą ziemi). Szacuje się, że małe piwnice w środkowej i północno-wschodniej Polsce stanowią zimowisko dla około 10-15 tysięcy nietoperzy. Objęcie ochroną małych piwnic jest zatem istotnym elementem ochrony wybranych gatunków nietoperzy.

Ochrona

Latem 2004 roku przeprowadziliśmy prace w 5 ziemiankach, przystosowując je do zimowania nietoperzy. Wśród piwnic znalazły się takie, w których nietoperze zimowały, ale także takie, w których nietoperzy nie zanotowaliśmy. Piwnice nie zajęte przez nietoperze nie posiadały drzwi i okien (brak stałej temperatury, wilgotności) lub nie posiadały szczelin (brak kryjówek). W ramach tworzenia zimowisk w każdej z ziemianek zamontowaliśmy cegły-dziurawki oraz brakujące drzwi, a zbędne otwory zamurowaliśmy lub zatkaliśmy. Każda z cegieł posiadał 6 otworów o długości 75 mm oraz szerokości 15 mm.

Największa ziemianka, w której dokonaliśmy modernizacji ma wymiary 25 x 2,2-2,5 x 4 metry. Daje to 100 metrów kwadratowych. Położona jest we wsi Burkat w gminie Działdowo. Ziemiankę zbudowano z betonu i kamienia, co nie daje tak wielu szczelin jak w ziemiankach z cegły. Zimą 2003/2004 zimowało tam 8 nietoperzy. Latem 2004 roku zamontowaliśmy tam 20 cegieł, w każdej po 6 szczelin (daje to w sumie 120 nowych szczelin!). Późniejsze kontrole tego zimowiska wykazały duży wzrost liczebności zimujących tam nietoperzy. W październiku w ziemiance było 10, w listopadzie 20 a w grudniu już 24 nietoperze! Ostatnia kontrola przeprowadzona w lutym wykazała 21 zimujących nietoperzy należących do 3 gatunków. Daje nam to prawie 3-krotny wzrost liczby zimujących nietoperzy! Co ciekawe, każdy z powyższych gatunków chętnie zasiedlał cegły.

Zaobserwowano również stopniowe zajmowanie cegieł przez nietoperze. Na początku okresu hibernacji nietoperze w cegłach stanowiły zaledwie 20% wszystkich nietoperzy w ziemiance. Pod koniec sezonu zimowego nietoperzy w cegłach było blisko 50%, co świadczy o stopniowym poznawaniu nowych schronień. Tak wielki wzrost zimujących nietoperzy pokazuje jak istotne jest zapewnienie nietoperzom szczelin w ich zimowych kryjówkach. Mamy nadzieję, że w kolejnych latach liczba nietoperzy będzie rosła.